काठमाडौं । नेपालको प्रविधि र नवप्रवर्तनको क्षेत्रमा अग्रणी मानिएको विद्यार्थी-सञ्चालित ह्याकाथोन ‘डियरह्याक’ (DeerHack) को चौथो संस्करण भोलि शुक्रबारदेखि काठमाडौंको डियरवाक कम्प्लेक्समा औपचारिक रूपमा सुरु हुँदैछ। जेठ २९ देखि ३१ गतेसम्म (जुन १२–१४) सञ्चालन हुने यस तीन दिने कार्यक्रमले नेपालभरका विद्यार्थी, सफ्टवेयर विकासकर्ता, डिजाइनर र भविष्यका उद्यमीहरूलाई एकै थलोमा ल्याएको छ। सन् २०२३ मा सुरु भएको डियरह्याकले छोटो समयमै आफूलाई प्रविधिमार्फत वास्तविक विश्वका समस्या समाधान गर्ने एक महत्त्वपूर्ण मञ्चको रूपमा स्थापित गरिसकेको छ।
स्थापनाको छोटो अवधिमै डियरह्याकले ४ हजारभन्दा बढी आवेदनहरू प्राप्त गरिसकेको छ भने २५० भन्दा बढी नवीन परियोजनाहरू विकास गरिसकेको छ। कृत्रिम बौद्धिकता (AI), शिक्षा, उद्यमशीलता, वातावरणीय सचेतना र सामाजिक प्रभावका क्षेत्रमा गरिएका यी प्रयासहरूले नेपाली युवाहरूको सिर्जनशील क्षमतालाई उजागर गरेका छन्। अघिल्ला वर्षहरूमा विकसित ‘बन रक्षक’ जस्ता वातावरणीय सुरक्षा प्रणाली, जसले रूखहरूमा जडान गरिएका सेन्सरमार्फत अवैध वन फँडानी नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छ, र स्टार्टअपका विचारहरूलाई मूर्त रूप दिने ‘रिजननेट’ (Reasonet) जस्ता परियोजनाहरू डियरह्याकको सफलताका ज्वलन्त उदाहरण हुन्।
यस वर्षको डियरह्याकले भौगोलिक विविधतालाई विशेष प्राथमिकता दिँदै नेपालका सबैजसो क्षेत्रका विद्यार्थीहरूको सहभागिता सुनिश्चित गरेको छ। यति मात्र नभएर, यस पटक छिमेकी मुलुक भारतबाट समेत विद्यार्थीहरूको सहभागिताले कार्यक्रमलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा विस्तार गरेको छ, जसले क्षेत्रीय स्तरमा नवप्रवर्तनको आदान-प्रदानलाई थप बलियो बनाएको छ। आयोजकका अनुसार डियरह्याकको भविष्यको लक्ष्य युरोप, उत्तर अमेरिकालगायतका विश्वका अन्य क्षेत्रका प्रतिभाहरूलाई पनि समावेश गरी एक विश्वव्यापी सञ्जाल निर्माण गर्नु हो।
यस वर्षको कार्यक्रमको मुख्य विषयवस्तु ‘वातावरणीय दिगोपना’ (Environmental Sustainability) तोकिएको छ। यद्यपि, यो विषयले सहभागीहरूलाई सीमित नराखी उनीहरूलाई प्रविधिको प्रयोगबाट कसरी भविष्यलाई थप दिगो बनाउन सकिन्छ भन्ने दिशामा सोच्न प्रेरित गर्ने उद्देश्य राखिएको छ। सहभागीहरूले एआईदेखि सामाजिक उद्यमशीलतासम्मका विभिन्न विधामा आफ्ना परियोजनाहरू निर्माण गर्न सक्नेछन्। कार्यक्रममा ह्याक सत्रहरूका साथै उद्योगका विज्ञहरूबाट मेन्टरशिप, कार्यशालाहरू र परियोजना प्रदर्शनीको आयोजना गरिनेछ, जसले विद्यार्थीहरूलाई आफ्नो प्रतिभा तिखार्ने उत्कृष्ट अवसर प्रदान गर्नेछ।
‘फनिङ ओभर इनोभेसन’ (Fawning over innovation) भन्ने आदर्श वाक्यलाई आत्मसाथ गर्दै आएको डियरह्याकले युवाहरूमा जिज्ञासा, सिर्जनात्मकता र साहसी सोचको विकास गर्न निरन्तर काम गरिरहेको छ। डियरह्याकले प्रदान गर्ने यो सहकार्य, मार्गदर्शन र प्रयोगात्मक अनुभवले सहभागी विद्यार्थीहरूलाई केवल प्राविधिक ज्ञान मात्र नभई वास्तविक समस्या समाधान गर्ने सीप समेत प्रदान गर्ने विश्वास गरिएको छ। नेपालको प्रविधि जगतमा एक छुट्टै पहिचान बनाइसकेको डियरह्याक २०२६ ले देशका युवा प्रतिभाहरूलाई विश्वस्तरीय मञ्च प्रदान गर्दै नवप्रवर्तनको नयाँ लहर सिर्जना गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
